دلاوران عاشورایی

جلسه 8- ازادسازی مناطق اشغالی جنوب در عملیات بیت المقدس(ازادسازی خرمشهر) و چرایی ادامه جنگ بداخل خاک عراق و منطقه هور

4- عمليات بيت المقدس  در جنوب اهواز با رمز "یا علی ابن ابیطالب (ع)" در تاريخ 10/2/1361 موجب آزاد سازي حدود 5000 كيلو متر مربع از سرزمين هاي اشغالي و آزاد سازي خرمشهرگرديد.

در آغاز جنگ براي ارتش عراق تصرف خرمشهر پنج هفته به طول انجامید. در حاليکه براي ایران بازپس گیري آن در کمتر از دو روز صورت گرفت. شوروشوق اسلامي با ناسیونالیسم ایراني موجب شدند که تهاجم عراقیها در منطقه جنوب دفع گردد و با انجام این عملیات خطوط مرزي جنوب تقريبأ تامين گرديد.(طی این 20مه نبرد 8050کیلومتر مربع ازسرزمینهای اشغالی ازاد و بیش از 35800تن دشمن اسیر و18000تن از دشمن بهلاکت رسیدند)

مهمترین نتایج عملیات بیت المقدس عبارتند از:

١ - تغییر نگرش ها و باورهاي جهاني نسبت به توانمندي رزمندگان اسلام و اثبات قابلیت هاي مبتني بر خلاقیت ها و ابتکار نیروهاي ایراني.

٢ - شگفتي و حیرت زدگي محافل و افکار جهاني از پتانسیل ایمان، اصل غافلگیري وسرعت عمل رزمندگان اسلام به عنوان رهیافت هاي جدید دفاعي.

٣ - ایجاد نگراني و وحشت در بین حامیان منطقه اي و بین المللي رژیم عراق که با کمك هاي مالي و تسلیحاتي خود به پیروزي عراق امیدوار بودند.

٤ - تغییر موازنه قدرت در جبهه هاي نبرد، به طوري که ابتکار عمل آفندي در اختیاررزمندگان اسلام قرار گرفت.

٥ - افزایش اقتدار سیاسي نظام در سطح بین المللي، به طوري که مسئولین سیاست خارجي، سرفرازانه در محافل و مجامع بین المللي از حقوق ملت مظلوم ایران دفاع مي کردند.

٦ - واکنش کشورها به بهانه تهدید امنیت در خلیج فارس و اظهار نگراني از گسترش انقلاب اسلامي در صورت تثبیت نظام جمهوري اسلامي.

٧ - وادار کردن سازمانهاي منطقه اي و بین المللي به موضعگیري بویژه شوراي امنیت سازمان ملل که سکوت خود را پس از چندین ماه از آغاز تجاوز شکست و اقدام به صدور قطعنامه نمود.

٨ - شکست توان سیاسي و نظامي عراق و تردید حامیان او در توانایي نظامي ارتش عراق با وجود حمایت هاي مالي و سیاسي و نظامي گسترده..

٩ - ایجاد سرور و شادماني یکپارچه در ملت ایران و تقویت وحدت ملي و انگیزه دفاعي در همه آحاد ملت و مسئولین.

١٠- محدود شدن فعالیت گروهکهاي ضد انقلاب و ستون پنجم در داخل، و ناامید شدن از ادامه فعالیت ها و احساس ترس از خشم و غرور دیني و ملي مردم.

مواضع کشورها بعد از فتح خرمشهر

یکي از آثار مهم عملیات بیت المقدس، واکنش کشورهاي بیطرف منطقه و جهان (بظاهر بیطرف ولی در باطن طرفدارعراق) در برابرپیروزي رزمندگان اسلام است.

ژنرال هیگ، وزیر خارجه وقت امریکا در اقدامي شتابزده اعلام کرد:

امریکا در برابر هرگونه تغییر اساسي در منطقه خلیج فارس که ناشي ازجنگ ایران و عراق باشد، بي تفاوت نخواهد بود. وزیر خارج امریکا در نطقي بسیار مهم در مقابل شوراي روابط خارجي امریکا در شیکاگو اعلام داشت:اینك لحظه اقدام امریکا براي متوقف کردن جنگ ایران و عراق وبرقراري صلح در سراسر منطقه فرا رسیدن است.

دکتر عظمي اِلباز مشاور شخصي حسني مبارك رئیس جمهور مصر هشدار داد:اگر ایراني ها دست به یك هجوم جدي به داخل عراق بزنند، بدون شك درگیري مصر در جنگ را افزایش خواهد داد. همچنین ولیعهد اردن از امریکا خواست تا موضع بي طرفي خود در جنگ ایران وعراق را رها نموده و به خاطر اینکه ایران در جنگ به پیش مي رود، از عراق حمایت کند.

مواضع سازمانهاي منطقه اي و بین المللي

شوراي همکاري خلیج فارس به ریاست شاهزاده فهد ولیعهد وقت کشور عربستان در تاریخ ١٣٦١/3/9تشکیل جلسه داد و خواهان توقف جنگ شد. ناظران مطلع نیز اظهار کرده اند که مقامات عربستان سعودي در نظردارند از فرانسه و مقامات این کشور درخواست نمایند تا براي پایان دادن به جنگ ایران و عراق اقداماتي را آغاز نمایند.

حبیب شطي دبیر کل وقت سازمان کنفرانس اسلامياظهار میدارد:در ارتباط با جنگ ایران و عراق چهل و سه کشور عضو کنفرانس اسلامي تلاش خواهند کرد که این دو کشور، ملت اسلامي را که بیش ازیك سال قبل درگیر یك جنگ خانمانسوز هستند، با یکدیگر آشتي دهند. اعضاي شوراي امنیت تنها در جلسه ٦ مهر ماه ١٣٥٩(٨ سپتامبر ١٩٨٠) تشکیل جلسه داد و به اتفاق آراء قطعنامه ٤٧٩ را تصویب کرد.

جاي بسي تعجب است که درخواست عدم استفاده از زور (حتي به صورت مشروع)  زماني مطرح شده است که قسمت اعظمي از غرب و جنوب غربي ایران دراشغال نیروهاي عراقي بود و شورا با حکم آتش بس در خاك ایران، از نیروهاي متجاوز درخواست نکرده است که به مرزهاي بین المللي بازگردند، بلکه خواسته واقعي شورا آن بود که دولت قرباني تجاوز (ایران) از دفاع مشروع براي دفع تجاوز دست بردارد. این امر خود نقص صریح ماده ٥١ منشور ملل متحد است.پس از قطعنامه ٤٧٩ شوراي امنیت سازمان ملل به مدت ٢٢ ماه سکوت کرد و این در ایّامي است که رژیم عراق در اوج پیروزي است. و در پي درخواست کشور اردن و امریکا (دو متحد عراق در جنگ با ایران) تشکیل جلسه داد و در 21/ ١٣٦١/٤ (١٢ ژوئیه ١٩٨٢ ) قطعنامه ٥١٤ را به اتفاق آرا )تصویب کرد. در این قطعنامه برخلاف قطعنامه ٤٧٩ براي نخستین بار از برقراري آتش بس وعقب نشیني نیروها به مرزهاي شناخته شده بین المللي و تشکیل نیروهاي پاسدار صلح واستقرار آنها سخن رفته است و احترام به حاکمیت، استقلال، تمامیت ارزش و عدم مداخله در امور داخلي کشورها مورد توجه قرار گرفته است. ایران قطعنامه ٥١٤ را نپذیرفت، زیرا هنوز تا خواسته هاي مشروع خویش نظیر: معرفي متجاوز و پرداخت خسارت و تضمین صلح، راه درازي را در پیش رو داشت و قطعنامه٥١٤ هیچ راهکاري را براي تحقق مقاصد مشروع ایران پیشنهاد نکرد.

اما دلايل پيروزي رزمندگان اسلام در مقطع آزادسازي (مهر 60 تا خرداد 61)چه بوده است؟

1-           عزل بني‎صدر و قرار گرفتن شخص امام خميني(ره) در رأس نيروهاي مسلح

2-           حاكميت فرهنگ ايثار و شهادت در جبهه‎ها و احياي راهبرد پيروزي خون بر شمشير

3-           ورود نيروهاي با انگيزه مردمي و بسيج به صحنه جنگ در قالب يگان‎هاي رزم سپاه

4-           تشكيل قرارگاه‎هاي مشترك ارتش و سپاه و حضور فرماندهان سپاه در طرح‎ريزي و هدايت عمليات‎ها

5-           رفع ضعف‎هاي اطلاعاتي و كسب اشرافيت اطلاعاتي بر دشمن و همچنين مطالعه و شناخت دقيق زمين

6-           انجام عمليات در شب و استفاده از اصل غافل‎گيري

7-           اتكا به نيروي پياده در طرح مانور و خط‎ شكني به دليل برتري دشمن در كاربرد زرهي

8-           ابتكار و خلاقيت در طرح‎ريزي عملياتي با بهره‎گيري از نقاط ضعف و آسيب‎پذيري دشمن.

قبل از اشاره به چرایی ادامه جنگ پس از خرمشهر لازمست به شرایط  صلح از نظر حقوق بین الملل اشاره شود:

1- دفع آتش تجاوز

2- شناسايي متجاوز

3- تعيين خسارت و تنبيه متجاوز

4- تضمين صلح و بقاي آن به كشور مورد تجاوز

چرایی ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر بداخل خاک عراق (دلایل ادامه جنگ پس از فتح خرمشهر)

بعلت عدم تحقق شرایط ایران برای صلح شرافتمندانه و اینکه پیشنهادهای ارائه شده تنها در حد اتش بس  ومذاکره طرفین بود که این امر با توجه به پشتیبانی بین المللی از عراق هیچگاه نمیتوانست شرایط صلح را براورده کند و از طرفی شهرهای ازادشده مانند خرمشهر بعلت حضور دشمن در شلمچه مورد تهدید بود لذا مرزهای ایران تامین نداشت. نقاطی در شلمچه، طلائیه و طول مرز از فکه تا قصرشیرین در اشغال عراق بود و امکان ازادسازی این مناطق از راه مذاکره غیر معقول بنظر میرسید و راهی جز ادامه جنگ وجود نداشت. همچنین توان رزمی عراق که از دست رفته بود نه تنها ترمیم شد بلکه افزایش هم یافته بود. تنهاچیزی که ارتش عراق از دست داده بود روحیه بود که با توجه به روحیه فرماندهی ان (صدام)،پس از مدتی قابل ترمیم بود. سوال این است در حالیکه ایران در دور پیروزی بود ایا توقف در اوج قدرت و دادن فرصت مجدد نمیتوانست مورد شماتت قرار گیرد؟ اگر انروز جنگ متوقف میشد و تجربه ای چون مذاکره سوریه و اسرائیل بر سر ارتفاعات جولان پیش میامد ایا امروزه جامعه ؛ مسئولان وقت را شماتت نمیکرد؟ با این استدلال که "شما توان کافی برای رفع کامل تجاوز و بازپس گیری حقوق خود را داشتید،چرا در بهترین موقعیت نظامی ، از تعقیب دشمن دست کشیدید؟" در زیر بطور خلاصه دلایل ادامه جنگ بعد از فتح خرمشهر اشاره میشود.

1- نبود هرگونه قطعنامه يا طرح صلح پيشنهادي كه ازتضمين بين المللي برخوردارو تامين كننده خواست ها ي بحق جمهوري اسلامي ايران باشد.( آتش بس را میگفتند نه صلح را ).

2- وجود حدود يك پنجم مناطق اشغالي (معادل 2500 km مربع) خاك جمهوري اسلامي ايران در دست دشمن

3- وجود تعداد قابل ملاحظه اي اسير ايراني در دست دشمن

4- عدم وجود هيچگونه شواهد و قرائن دال بر تغيير اراده و نیت جنگ طلبي و تجاوزکاري دشمن

5- فقدان اطمينان و تضمين از نظركارشناسي نظامي براي پدافند از مناطق آزاد شده.

اما اینکه چرا ادامه جنگ به هور کشانده شد؟

در پایان عملیات والفجر1، فرماندهان نظامی به درک جدیدی از تواناییهای دشمن و شرایط عمومی صحنه جنگ دست یافتند که بر این اساس، میبایست در شیوه رویارویی با دشمن و انتخاب زمین درگیری، تغییرات اساسی داده میشد.همین درک موجب شد مرداب های هورالهویزه برای عملیات بعدی انتخاب شود. در دوره پس از ازادسازی خرمشهر، عراق با انجام اقداماتی از قبیل: تغییرات اساسی در زمینهای استراتژیک و مسلح کردن انها به استحکامات پیچیده، دگرگونی در سازمان رزم ، افزایش تیپها و لشگرها و استفاده از سلاحها و تجهیزات بیشتر و بهتر بود. از اینرو منطقه هور انتخاب شد و هدف ان بود که با اتنخاب منطقه عملیاتی متناسب با توانایی نیروهای خودی، بر دشمن غلبه کرده و ضعفهای جبهه خودی نیز جبران شود. در این استراتژی ، ابتکار عمل جایگزین منابع نظامی شد تا بن بست جنگ شکسته شود. همچنین بدلایلی که در زیر قید میشود منطقه هور برای عملیات بعدی که خیبر نامیده شد انتخاب گردید:

1) پرهیز از تک جبهه اي؛ عملیات در سایر مناطق به لحاظ شکل پدافند دشمن، عمدتاً تک جبهه اي محسوب میشد.

2) حمله به جناح دشمن؛ شکل حضور در منطقه شرق بصره به گونه اي بود که با الحاق نیروهاي خودي در طلائیه و سپس دست اندازي به عقبه دشمن درنشوه، جناحی عمده از دشمن گرفته میشد که متعاقب آن تزلزل خطوط دشمن، به ویژه در منطقه زید بود.

3) عدم تصور دشمن نسبت به اجراي عملیات از هور

4) بکر بودن منطقه؛

5) مشکل و یا غیر ممکن بودن مانور زرهی براي دشمن